Vì sao Việt Nam nên có mô hình trang trại?

40,4% lao động của toàn bộ nền kinh tế Việt Nam làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, thế nhưng nông nghiệp chỉ đóng góp 15% cho GDP của nước nhà. Tại các nước phát triển như Anh, Mỹ, Pháp, ngành nông nghiệp chỉ chiếm từ 2-4% lực lượng lao động nhưng lại đóng góp đến 40% GDP. 

Có thể thấy, tiềm năng của ngành nông nghiệp Việt Nam là rất lớn. Việc hiện thực hóa tiềm năng này là cần thiết để giải quyết những thách thức và đón đầu cơ hội của thập kỷ tới. Một trong những giải pháp là tổ chức sản xuất nông nghiệp theo mô hình kinh tế trang trại, tức một mô hình sản xuất tập trung, mang tính chuyên môn hóa, định hướng thị trường.

Kinh tế trang trại đang được chính phủ và các địa phương quan tâm ở mức độ nào?

Mô hình kinh tế trang trại đang ngày càng được trung ương và địa phương quan tâm hỗ trợ. Ngày 28/02/2020, Thông tư 02/2020/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn vừa cập nhật các tiêu chí để trang trại được cấp Giấy chứng nhận kinh tế trang trại

Chẳng hạn, trong mảng trồng trọt, nếu một trang trại có giá trị sản xuất bình quân đạt từ 1,0 tỷ đồng/năm trở lên và tổng diện tích sản xuất từ 1,0 héc-ta trở lên, thì trang trại đó sẽ được cấp Giấy chứng nhận và được hưởng nhiều ưu đãi. Chủ trang trại sẽ được cho vay không có tài sản bảo đảm lên tới 2 tỷ đồng. Tài sản và vốn đầu tư hợp pháp của trang trại không bị quốc hữu hoá, không bị tịch thu bằng biện pháp hành chính. Chủ trang trại còn được hỗ trợ đào tạo nghề nghiệp cho lao động, và được miễn thuế thu nhập cho trang trại trong thời gian tối đa. Nhiều ưu đãi khác có thể được tham khảo tại đây.

Yếu tố nhân lực quan trọng như thế nào?

Một trang trại thành công không chỉ cung ứng thực phẩm cho thị trường mà còn bền vững về phương diện môi trường lẫn tài chính. Đất đai, đồng vốn, … chỉ chiếm một phần trong thành công. Chính yếu tố nhân sự, đặc biệt nhân sự có năng lực là vô cùng quan trọng. Ngoài những nông dân chuyên về sản xuất, một mô hình kinh tế trang trại để vận hành được tối thiểu cần có những vị trí như sau:

  1. Quản lý Trang trại
  2. Chuyên viên nông học
  3. Nhân viên kế toán – hành chính văn phòng
  4. Phụ trách bán hàng
  5. Kỹ sư cơ khí

5 vị trí trên là đúc kết của Green Edu sau quá trình tổng hợp thông tin từ các nguồn tài liệu đào tạo, các bộ khung năng lực của nhiều quốc gia trên thế giới, cũng như các nghiên cứu về chức năng và thông tin tuyển dụng của nhiều trang trại. Bất kể quy mô, dù trang trại ở Mỹ, Úc hay Ấn Độ, để có thể vận hành và kinh doanh hiệu quả thì chức năng của 5 vị trí này là thiết yếu.

Ngoài 5 vị trí chính nêu trên, xu hướng phát triển của ngành nông nghiệp cũng mở ra cơ hội cho 4 vị trí mới như sau:

  1. Quản lý sinh thái
  2. Kỹ thuật viên nông nghiệp
  3. Quản lý sau thu hoạch
  4. Nhân sự – đào tạo

Tùy vào quy mô của trang trại, mỗi vai trò nêu trên có thể được đảm nhiệm bởi một hoặc nhiều người, hoặc một nhân sự có thể kiêm nhiệm nhiều vai trò. Sau đây là phần giới thiệu tổng quan về chức năng của mỗi vai trò trong một mô hình kinh tế trang trại điển hình.

  1. Quản lý Trang trại

Ở Việt Nam, quản lý trang trại thường được mặc định là người lập ra hoặc người sở hữu trang trại. Tuy nhiên, quản lý nên được hiểu là người dẫn dắt một nhóm trong quá trình sản xuất để đảm bảo năng suất và lợi nhuận tối ưu (Sở Lao động & Ngành nghề bang Minnesota, 2020). Người quản lý lập kế hoạch, tổ chức, tuyển dụng, chỉ đạo, và kiểm soát các nguồn lực để hoàn thành các mục tiêu đã thiết lập (Milligan và Hutt, 1990). 

Trong quá trình phỏng vấn nhiều trang trại, nhiều vấn đề cần phải được giải quyết không chỉ ở phương diện kỹ thuật hay quy trình, mà còn cần giải quyết gốc rễ ở khía cạnh quản lý con người. Người quản lý cần có các nhóm năng lực thiết yếu như lập mục tiêu và kế hoạch, giao tiếp, huy động nguồn lực, đưa ra quyết định, v.v.

  1. Chuyên viên Nông học

Trong nền kinh tế thị trường, người nông dân Việt có thể dịch chuyển từ vai trò người lao động giản đơn sang người sản xuất có kỹ năng và trình độ kỹ thuật cao (Kính, 2014). Một chuyên viên nông học là người có kiến thức về các lĩnh vực như gieo trồng, thủy lợi, dinh dưỡng cây trồng, kiểm soát dịch hại… (Sở Lao động & Ngành nghề bang Minnesota, 2020)

Chuyên viên nông học cũng cần các năng lực như thu thập và phân tích dữ liệu về năng suất và hiệu suất, tiến hành các thí nghiệm để tìm ra giải pháp cho các vấn đề của trang trại, lập kế hoạch và thực hiện các cải tiến trong sản xuất… (Viện Tư vấn viên Nông nghiệp Anh Quốc BIAC).

  1. Nhân viên Kế toán – Hành chính văn phòng

Quản lý thông tin là điểm yếu của rất nhiều trang trại tại Việt Nam. Các văn bản, chứng từ và đặc biệt là dòng tiền thường không được giám sát chặt chẽ, dẫn đến thất thoát và hiệu suất qua từng mùa vụ không được cải thiện. Vai trò của một nhân viên kế toán – hành chính văn phòng do đó là rất quan trọng.

Nhân viên kế toán – hành chính văn phòng, ngoài chuyên môn nghiệp vụ, còn là người có các năng lực như phân tích, xử lý tình huống và ra quyết định, quản lý thông tin và thời gian, làm việc nhóm.

  1. Phụ trách bán hàng

Tại Việt Nam, các trang trại nhỏ lẻ rất khó có thể phủ sóng trên thị trường hoặc truyền tải giá trị của sản phẩm theo một chiến lược hiệu quả. Vai trò Phụ trách bán hàng thường được kiêm nhiệm bởi một hoặc nhiều người không có chuyên môn, kinh nghiệm hay tư duy bán hàng nhạy bén.

Một người Phụ trách bán hàng không chỉ cần có kiến thức cơ bản về tính toán sổ sách, mà còn cần hiểu biết về cách vận chuyển sản phẩm an toàn và tiết kiệm chi phí, nắm bắt các xu hướng trên thị trường, có óc sáng tạo để thiết kế ra nhiều phương thức bán hàng cho cả khách hàng cũ và mới.

  1. Kỹ sư cơ khí

Mọi trang trại đều phải sử dụng điện, nước, đều phải bảo dưỡng những công trình cơ bản như nhà ở, nhà vệ sinh… Nếu bất cứ khi nào đèn điện, máy bơm hay máy cắt cỏ gặp trục trặc mà lại phải thuê thợ đến sửa thì trang trại sẽ tốn rất nhiều chi phí. Do đó, một người có kiến thức cơ bản về cơ khí, biết vận hành, lắp ráp, và bảo trì các thiết bị, có khả năng giải quyết những vấn đề phát sinh, có tư duy đổi mới sáng tạo, sẽ là vô cùng đắc lực.

Mời bạn đón đọc phần tiếp theo để hiểu thêm về 4 vị trí mới đang là xu hướng của mô hình kinh tế trang trại toàn cầu: Quản lý sinh thái, Kỹ thuật viên nông nghiệp, Quản lý sau thu hoạch, và Nhân sự – đào tạo.

Tham khảo:

Milligan, R. A., & Hutt, G. K. (1990). A Conceptual Framework for the Management of Farm Businesses.

Kính, Đ. T. (2014). Cản trở đối với tầng lớp nông dân trong hệ thống phân tầng xã hội ở Việt Nam hiện nay. Tạp chí Xã hội học, 2, 4-14

https://talent.vn/nhan-vien-hanh-chinh-van-phong