Dù bạn là người sản xuất hay người tiêu dùng, chúng ta cần liên kết lại. [Green Talk 11] – “Làm nông cần đông mới sống” tổ chức tại Green Box Cafe – Đà Lạt và thôn Ma Đành – Tu Tra đã giới thiệu các mô hình hợp tác hiệu quả, các nguồn lực hỗ trợ sẵn sàng. Chương trình ngày 09.01.2020 là cơ hội để mọi người cùng chia sẻ, cùng đến thăm những người nông dân đang làm nông nghiệp bền vững bằng cả trái tim.

Chương trình vinh hạnh đón tiếp 4 vị khách mời – những người dành rất nhiều tâm huyết và thời gian cho Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam: TS. Nguyễn Bá Hùng – Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Nông nghiệp Hữu cơ, chị Đinh Thị Hồng Phúc – Phó Giám Đốc Caritas Đà Lạt, chị Trịnh Thị Bình – Quản lý Vận hành ProCiFood và chị Huỳnh Thị Quốc Trị – Founder & CEO Dự án nông nghiệp cộng đồng Kadonfarm.

“CHẲNG BIẾT GÌ VỀ NÔNG NGHIỆP HỮU CƠ”

“Bác chẳng biết gì về nông nghiệp hữu cơ,” đó là chia sẻ của TS. Nguyễn Bá Hùng về những năm bác mới bắt đầu trang trại Organik Đà Lạt. Mọi thứ đều phải học dần dần, từ cách ủ phân, xuống giống đến phòng trừ sâu bệnh. Đặc biệt là phải học về khách hàng. Khi biết rõ đối tượng mình muốn phục vụ, mình sẽ tìm được đúng mô hình sản xuất.

Với bác Hùng, công việc của bác được tiếp xúc nhiều với cộng đồng người ngoại quốc tại Việt Nam. Bằng cách truy cập thông tin của các Đại sứ quán, Lãnh sự quán, bác ước tính được tại thời điểm năm 2004 có khoảng 72.000 gia đình người ngoại quốc sinh sống tại Việt Nam. Chỉ cần 60% trong số họ có quan tâm đến nông sản hữu cơ, vốn rất phổ biến ở các nước phương Tây, thì bác đã có tệp khách hàng với hơn 40.000 gia đình. Điều này giúp bác tự tin quy hoạch nông trại của mình.

Để khách hàng biết đến sản phẩm, bác đã tiếp cận những cộng đồng có sẵn. Chẳng hạn, một người bạn của bác vốn là một mục sư Canada tại Việt Nam, đã giúp phát những tờ bướm giới thiệu nông sản sau các buổi lễ nhà thờ. Bác cùng tìm đến các sự kiện của ILV (International Ladies in Vietnam – Hội Phụ nữ Quốc tế tại Việt Nam) để giới thiệu nông sản của mình đến với các bà nội trợ. Ngoài ra, nhóm khách hàng người Việt, có thu nhập cao và kiến thức dinh dưỡng đang công tác tại các trường học và bệnh viện cũng chiếm 3% tổng số khách hàng vào thời điểm đó.

TS. Nguyễn Bá Hùng, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Nông nghiệp Hữu cơ chia sẻ thân tình cùng người tham dự chương trình Green Talk 11 - “Làm nông cần đông mới sống”.
TS. Nguyễn Bá Hùng, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Nông nghiệp Hữu cơ chia sẻ thân tình cùng người tham dự
chương trình Green Talk 11 – “Làm nông cần đông mới sống”.

Không thế nào làm hữu cơ một mình

Mô hình Cộng đồng Hỗ trợ Nông nghiệp – CSA do bác Hùng triển khai thành công phần nào nhờ bác nỗ lực hết mình để đảm bảo sự ổn định và đa dạng của sản phẩm. Ngoài ra, bác còn ghi nhớ ngày sinh nhật của khách hàng và của từng thành viên gia đình để chúc mừng, đôi khi còn tặng kèm một chai rượu vang hữu cơ. Trên hết là phải giữ chữ tín.

Cũng chính những thập kỷ làm nông nghiệp hữu cơ mà bác nhận ra rằng, một người không thể nào làm hữu cơ một mình được. Đảm bảo tính ổn định và đa dạng của sản phẩm là rất khó khăn khi điều kiện trồng cần phụ thuộc vào hệ sinh thái tự nhiên. Trong khi đó, nếu mỗi người góp một tay, thì không chỉ rau ôn đới trồng tại Đà Lạt, rau gia vị trồng tại Bình Thuận, muối không tẩy sản xuất tại Phan Thiết, … đều có thể góp mặt trên bàn ăn gia đình.

Sau nhiều năm tư vấn cho các trang trại cá nhân lấy chứng nhận hữu cơ quốc tế, bác Hùng quyết định sẽ dành thời gian còn lại của tuổi già để lan tỏa những giá trị xã hội đến với nhiều người hơn. Bác chọn những dự án xây dựng vùng trồng đủ lớn để xuất khẩu, để nhiều người nông dân hơn có thể tham gia vào sản xuất không hóa chất. 

Ngoài chứng nhận hữu cơ, bác cũng nhìn nhận chứng nhận GlobalG.A.P. là một hình thức có khả năng nâng cao năng lực, nhận thức của người nông dân, bảo vệ quyền lợi cho người lao động. Việc tham gia vào nhóm sản xuất và được tập huấn sẽ giúp người nông dân có thêm những góc nhìn về hệ sinh thái, về mối liên hệ giữa mọi quyết định của mình trên đồng ruộng.

Vòng tròn chia sẻ trong tọa đàm Green Talk 11 - “Làm nông cần đông mới sống”.
Vòng tròn chia sẻ trong tọa đàm Green Talk 11 – “Làm nông cần đông mới sống”.

“LÀM NÔNG KHÔNG KHÓ”

Chị Huỳnh Thị Quốc Trị – người sáng lập dự án nông nghiệp cộng đồng Kadonfarm – chia sẻ về hành trình đến với nông nghiệp thuận tự nhiên của mình rất nhẹ nhàng. Sau 5 năm học về Phúc lợi Xã hội tại Nhật Bản, chị nắm được những kiến thức về nuôi trồng, về dinh dưỡng, cũng như cách triển khai mô hình tekkei – tức mô hình Cộng đồng Hỗ trợ Nông nghiệp bài bản đầu tiên trên thế giới, phát triển tại Nhật Bản từ những năm 1970s.

Quay trở về Việt Nam, chị tiếp tục theo nghiệp báo chí, đặc biệt là mảng công tác xã hội. Khi chị được mời đến Kađơn để đứng tên cho một trung tâm dạy nghề, chị được chứng kiến thực trạng phun xịt tràn lan tại Đơn Dương. Để chạy theo yêu cầu của siêu thị, ngay hôm trước khi vừa xịt thuốc cấm lên đậu cove, hôm sau người nông dân đã phải thu hoạch để xuất hàng. Chị ấp ủ góp sức mình vào việc mang đến một cách sản xuất tốt hơn cho người nông dân.

Khi tìm được một mảnh đất tại Đơn Dương, chị quyết định không tìm đến phân vi sinh, phân hữu cơ, hay xây nhà kính vì quá tốn kém. Người dân tộc ở đây vốn đã nghèo, sổ đỏ cầm trong ngân hàng, không thể trả lãi nếu đầu tư nhà kính. Chị bắt đầu đơn giản bằng cách gửi trồng một vài cây ăn trái tại vườn của bạn bè. Ngoài ra, chị bàn với vài nông dân cho mình thuê trồng thí điểm một luống trong vườn nhà họ.

Chị Huỳnh Thị Quốc Trị – Founder & CEO của Dự án nông nghiệp cộng đồng Kadonfarm,
chia sẻ trong tọa đàm Green Talk 11 – “Làm nông cần đông mới sống”.

“Em và cô cùng làm.”

Áp dụng kỹ thuật đúng và sử dụng giống bản địa có khả năng kháng sâu bệnh, chị Trị dần dần thuyết phục được nông dân trồng theo cách của mình. Có thể một, hai vụ đầu, luống rau của chị sản lượng không bằng được với người nông dân. Nhưng những vụ sau, trừ tiền phân thuốc, người nông dân thấy được rằng cách làm của chị có thể mang lại nhiều lợi ích hơn cho mình.

Chị Trị cũng là người đứng ra ký hợp đồng cung cấp sỉ cho các khu công nghiệp, các nhà máy lớn. Khi người công nhân được ăn rau sạch, khu công nghiệp, nhà máy đó cũng có thể giữ chân được nhân viên lâu hơn. Với những đơn hàng lớn này, chị ký hợp đồng nhỏ hơn với các hộ nông dân. Tất cả mọi thỏa thuận, thông tin đều được minh bạch giữa các bên – người nông dân, khách hàng, người trung gian là chị, và các kỹ sư nằm vùng. Khi có bất kỳ vấn đề nào được một bên phản ánh, dù là khi xuống giống hay khi xét nghiệm sản phẩm ngẫu nhiên, sự việc đều được làm rõ và giải quyết.

Điều quan trọng nhất, đối với chị Trị, là giáo dục cho khách hàng và cho nông hộ. Đối với khách hàng, những điều khoản của hợp đồng giúp họ hiểu rõ rằng họ đang tham gia vào việc đầu tư cho người nông dân thay đổi phương thức sản xuất, và chia sẻ rủi ro khi mùa vụ thất bát. Đối với người nông dân, chị Trị không chỉ hướng dẫn kỹ thuật, mà còn chia sẻ với họ cách đặt mục tiêu trong cuộc sống, cách tính toán thu chi để đưa họ ra khỏi vòng xoáy nợ nần.

Đoàn tham dự Green Talk 11 - “Làm nông cần đông mới sống” cùng lắng nghe câu chuyện của các mẹ tại vườn rau hữu cơ Tổ hợp tác IEM GÕH CHURU, thôn Ma Đành, xã Tu Tra, Lâm Đồng.
Đoàn tham dự Green Talk 11 – “Làm nông cần đông mới sống” cùng lắng nghe câu chuyện của các mẹ
tại vườn rau hữu cơ Tổ hợp tác IEM GÕH CHURU, thôn Ma Đành, xã Tu Tra, Lâm Đồng.

“AI SẼ LÀ NẠN NHÂN NẾU MÌNH GỌI HỌ ĐI SAI ĐƯỜNG?”

Đó là trăn trở của chị Đinh Thị Hồng Phúc vào những ngày đầu triển khai dự án nông nghiệp hữu cơ cho bà con dân tộc Churu tại thôn Ma Đành, xã Tu Tra, tỉnh Lâm Đồng. Từ những năm 2000, việc sử dụng phân, thuốc đã rất phổ biến tại Lâm Đồng. Không ai tin là không có phân, thuốc mà cây lớn được.

Từ khi tiếp cận cho đến khi hộ đầu tiên chịu xuống giống đã mất 6 tháng. Chỉ khi đưa các hộ xuống Sài Gòn tham dự chợ phiên Tâm Dân, bà con mới ồ lên. “Rau trồng như vậy mà bán được đến 40 nghìn một cân!” Từ đó họ mới mạnh dạn hơn với việc chuyển đổi canh tác.

Với chị Phúc, hành trình hữu cơ là hành trình cùng học, cùng thử, sai, rút kinh nghiệm với bà con. Khi kiến thức từ những ngày học nông nghiệp tại Hà Lan không áp dụng được với điều kiện khó khăn của bà con dân tộc, chị không quản ngại tìm về những người tiên phong trong nông nghiệp hữu cơ ở Việt Nam. Chị còn tham gia các hội nghị nông dân, các khóa đào tạo tại Campuchia, Philippines, … để học từng chút một.

Chị Đinh Thị Hồng Phúc, Phó Giám đốc Caritas Đà Lạt chia sẻ về những giải pháp cho người sản xuất và tiêu dùng nông sản hữu cơ
tại Green Talk 11 – “Làm nông cần đông mới sống”.

Nông nghiệp cộng đồng là hành trình bền bỉ

Dựa trên những tiêu chí và cách quản lý của Hệ thống Đảm bảo Cùng tham gia (Participatory Guarantee System, viết tắt là PGS), chị Phúc cùng Caritas Đà Lạt phát triển chứng nhận hữu cơ CFGS (Caritas Dalat Farmers’ Guarantee System). Ðây là cơ sở chứng nhận cho các nhóm nông dân sản xuất theo đúng quy trình từ giống, canh tác, nguyên vật liệu để cho ra sản phẩm an toàn. Mỗi nông dân trở thành một thanh tra viên cho nhóm của mình.

Thành quả từ nỗ lực của chị Phúc chính là niềm vui của các hộ nông dân. Sau hơn 3 năm chuyển đổi canh tác, tháng 9/2019, Tổ hợp tác IEM GÕH CHURU đạt được chứng nhận hữu cơ CFGS cho 14 hộ với tổng diện tích 11.000m2. Kể từ khi được chứng nhận CFGS thì bà con rất tự hào. Họ làm mọi việc có quy trình hơn, giúp nhau ghi chép hồ sơ, cùng góp ý cho nhau cải thiện kỹ thuật, không cần nhắc nhở như trước. 

Với mảnh vườn 500m2, mỗi tháng gia đình có thể thu được 2-3 triệu. Công làm mảnh vườn không nhiều. Ban ngày hai vợ chồng vẫn có thể đi làm công cà phê. Họ chỉ dành thêm chút thời gian chăm vườn vào lúc sáng sớm hay chiều muộn.

Đoàn tham dự Green Talk 11 - “Làm nông cần đông mới sống” được các nông hộ Churu, Tổ hợp tác IEM GÕH CHURU tiếp đón nồng hậu tại gian nhà vốn là nơi họp mặt định kỳ của nhóm trồng rau hữu cơ thôn Ma Đành.
Đoàn tham dự Green Talk 11 – “Làm nông cần đông mới sống” được các nông hộ Churu, Tổ hợp tác IEM GÕH CHURU tiếp đón nồng hậu tại gian nhà vốn là nơi họp mặt định kỳ của nhóm trồng rau hữu cơ thôn Ma Đành.

ĂN CÙNG, Ở CÙNG, ĐI SÁT VỚI NGƯỜI NÔNG DÂN

Đối với chị Trịnh Thị Bình, tháng 3 năm 2017 là một cột mốc của sự dấn thân. Khi đó, nhóm Câu Lạc Bộ Tâm Lý Hồn Việt và dự án ProCi (Professional Citizen – Công dân Chuyên nghiệp) nhận thấy rằng vấn đề thực phẩm bẩn đang tác động trực tiếp đến mọi gia đình. Chính chúng ta sẽ phải là những người góp phần giải quyết.

Chị Bình tình nguyện đảm nhiệm vai trò tìm nguồn cung thực phẩm và xây dựng hệ thống vận hành. Khi đến với các hộ gia đình Churu ở thôn Ma Đành, xã Tu Tra, chị và ProCi nhận thấy đây là một vùng đất rất phù hợp. Đất, nước chưa bị ô nhiễm nhiều. Các hộ gia đình cũng đang cải thiện được cuộc sống, kể cả về sức khỏe lẫn tinh thần, nhờ tham gia sản xuất không thuốc, giảm phân cùng Caritas Đà Lạt.  

Quá trình hình thành của Tổ hợp tác IEM GÕH CHURU và quy trình sản xuất CFGS (Caritas Dalat Farmers' Guarantee System).
Quá trình hình thành của Tổ hợp tác IEM GÕH CHURU và quy trình sản xuất CFGS (Caritas Dalat Farmers’ Guarantee System).

Dự án ProCi đứng ra làm bên phân phối cho nông sản không hóa chất. Do đó, nông sản cần được kiểm định chất lượng để xây dựng niềm tin nơi khách hàng. Qua tìm hiểu, ProCi cùng Caritas Đà Lạt hỗ trợ người nông dân ở mọi khâu, từ lập kế hoạch xuống giống, trồng hàng rào, đào kênh mương để chống tràn, giúp người dân khắc phục từng vấn đề nhỏ, và quan trọng nhất là động viên để họ vững tâm sản xuất không hóa chất.

Khi dự án ProCi phát triển, cung không đủ cầu, chị Bình cũng có tìm đến một số nông hộ đơn lẻ ở khu vực xung quanh và các tỉnh lân cận. Tuy nhiên, khi không có nhân lực giám sát thường xuyên, cũng không có đội nhóm để thanh tra, nhắc nhở lẫn nhau, các nông dân đơn lẻ này thường xuyên sai phạm. 

Chị Bình rút ra được rằng, để có thể kiên trì với việc sản xuất sạch trước rất nhiều cám dỗ từ thị trường, cần có bên thứ ba như các dự án, các tổ chức, để cùng ăn, cùng ở, đi sát với người nông dân. Người nông dân cũng cần được liên kết với nhau thành đội nhóm. Họ sẽ hỗ trợ nhau qua khó khăn và bảo ban nhau khi sai phạm.

TS. Nguyễn Bá Hùng – Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Nông nghiệp Hữu cơ, chị Đinh Thị Hồng Phúc – Phó Giám Đốc Caritas Đà Lạt,
chị Trịnh Thị Bình – Quản lý Vận hành ProCiFood và chị Huỳnh Thị Quốc Trị – Founder & CEO Dự án nông nghiệp cộng đồng Kadonfarm
và chú Trần Huy Đường, Giám đốc Công ty Langbiang Farm cùng nhận những món quà nhỏ từ chương trình Green Talk 11
– “Làm nông cần đông mới sống”.

TẬN TÂM, CHÂN THẬT & TRUYỀN CẢM HỨNG

Các từ khóa đúc kết cảm nhận của người tham dự được chia sẻ trong vòng tròn cuối Tọa đàm Green Talk 11: “Làm nông cần đông mới sống”.

Tọa đàm Green Talk 11: “Làm nông cần đông mới sống” đã khép lại vào sáng ngày 09.01.2020 vừa qua với những nụ cười, những câu chuyện kết nối giữa hơn 30 anh chị và các bạn trẻ đã quan tâm đến nông nghiệp hữu cơ theo hướng cộng đồng. Đọng lại trong lòng mỗi người tham dự là những từ khóa như “tận tâm”, “chính trực”, “trung thực”, “đầy đủ”, … được chia sẻ trong vòng tròn cuối tọa đàm.

Green Talk 11 – “Làm nông cần đông mới sống” là cuộc hội ngộ của cả người sản xuất lẫn người tiêu dùng, và những người thuộc nhiều chuyên môn như công nghệ, tiếp thị, chế biến, v.v. Khi chúng ta làm tận tâm, hướng đến những giá trị bền vững nhất, tự nhiên nhất, mình dùng cái gì thì bán cho người khác cái đó, điều tốt sẽ đến. Đó là cảm nhận chung của toàn bộ thành viên tham dự chương trình.

Đoàn tham dự Green Talk 11 – “Làm nông cần đông mới sống” và các nông hộ dân tộc Churu tại vườn rau hữu cơ của
Tổ hợp tác IEM GÕH CHURU, thôn Ma Đành, xã Tu Tra, Lâm Đồng.

Để tìm hiểu thêm về chuyến đi thăm vùng trồng hữu cơ của các nông hộ dân tộc Churu vào buổi chiều của chương trình, mời bạn đón đọc phần 3 của series bài LÀM NÔNG CẦN ĐÔNG MỚI SỐNG – NÔNG NGHIỆP CỘNG ĐỒNG & GREEN TALK 11.

Hoặc suy ngẫm lại phần 1 – phần trình bày của đội ngũ Green Edu tại đây: https://greenedu.vn/lam-nong-can-dong-moi-song-nong-nghiep-cong-dong-green-talk-11/