Làm sao để cân bằng giữa sản lượng và chất lượng? Để có một đời sống thịnh vượng mà không làm kiệt quệ thiên nhiên? Để bảo vệ cả sức khỏe người tiêu dùng và người sản xuất? Những câu hỏi trên và nhiều nội dung hấp dẫn khác đã được giải đáp bởi các chuyên gia và các doanh nghiệp tiên phong về nông nghiệp hữu cơ trong sự kiện [Green Talk 05] Hữu cơ – Có thể bạn chưa biết, diễn ra vào ngày thứ sáu 17/07/2020 vừa qua.

Sự kiện [Green Talk 05] Hữu cơ – Có thể bạn chưa biết hân hạnh có sự góp mặt của Tiến sĩ Nguyễn Bá Hùng – Viện trưởng Viện Kinh tế Nông nghiệp Hữu cơ, chị Tôn Nữ Mộng Hằng – Phó Ban Dự án Nông nghiệp thuộc Liên hiệp HTX Thương mại TP.HCM (Saigon Co.op), và anh Võ Đức Huy – Giám đốc Công ty TNHH Sinh Học Tự Nhiên Phú Quốc (Phú Quốc Biona).

Chương trình gồm 3 nội dung chính:

  1. Hữu cơ – Xu hướng toàn cầu
  2. Thiết lập trang trại đạt chuẩn
  3. Câu chuyện hữu cơ tiêu biểu

Trang trại Hữu cơ – Xu hướng toàn cầu

Bạn có biết rằng Việt Nam là một trong ba nước dẫn đầu thế giới về diện tích đất được canh tác hữu cơ đã gia tăng trong năm 2018? Bạn có biết nông nghiệp hữu cơ theo tiêu chuẩn quốc tế được phát triển ở Việt Nam ngay từ đầu những năm 1990s bởi các tổ chức phi chính phủ? Đội ngũ Cộng sự Chuỗi Giá trị (VCA) đến từ Green Edu đã không chỉ trình bày về xu hướng của thị trường nông nghiệp hữu cơ toàn cầu, mà còn giới thiệu cụ thể quá trình thiết lập một trang trại đạt tiêu chuẩn hữu cơ.

Tại Việt Nam, các mô hình trang trại hữu cơ vô cùng đa dạng. Mô hình doanh nghiệp thành lập trang trại tại nhiều tỉnh thành của Công ty TNHH Nông nghiệp Nhất Thống với thương hiệu Everyday Organic tại TP.HCM, Đắk Lắk và Hậu Giang là một câu chuyện đầy cảm hứng về những người rẽ ngang để lăn lộn cùng cây rau, con cá. Mô hình liên kết chuỗi giá trị giữa Hợp tác xã Quế hồi Việt NamCông ty Vinasamex là bài ca thành công của những người nông dân tự tin năng động của vùng cao Yên Bái. Trang trại Darwin tại Vĩnh Phúc là tâm huyết của một đôi vợ chồng muốn cung cấp thực phẩm sạch cho học sinh. Cuối cùng là cánh đồng đầy hoa và bướm của Hợp tác xã Đồng Sương (Hòa Bình) nơi mà canh tác hữu cơ đã mang lại một cuộc sống mới cho nhiều nông hộ.

Khán giả hào hứng tham gia các trò chơi trong sự kiện [Green Talk 05] Hữu cơ – Có thể bạn chưa biết.

Tọa đàm Khởi nghiệp Nông nghiệp Hữu cơ

Phần Tọa đàm giữa Tiến sĩ Nguyễn Bá Hùng, chị Tôn Nữ Mộng Hằng và anh Trần Đức Huy đã diễn ra vô cùng gay cấn và chân thực. Tọa đàm xoay quanh ba chủ đề chính: Câu chuyện khởi nghiệp nông nghiệp hữu cơ, Định vị và định hướng trong thị trường nông sản sạch, và Canh tác hữu cơ – Con đường không trải hoa hồng. Khán giả không ngớt câu hỏi, không ngần ngại chia sẻ câu chuyện của mình. Những góc nhìn, trải nghiệm thực tế được giãi bày trong phần Tọa đàm thực sự đã gieo mầm cho một cộng đồng hữu cơ đầy sức sống.

Ghi chú từ Phần Hỏi – Đáp với Tiến sĩ Nguyễn Bá Hùng

1) Sản phẩm hữu cơ có phải chỉ dành cho người giàu?

Thời gian đầu, đúng là nông sản hữu cơ hầu như chỉ có khách hàng là những người giàu.

Khi Organik Đà Lạt mở ra và trở thành trang trại đầu tiên ở Việt Nam được chứng nhận Organic quốc tế, chính những người ngoại quốc, những người có thu nhập cao, những bếp trưởng của các nhà hàng cao cấp,…  là những người đã cứu nông trại.

Lý do đơn giản là vì lúc đó nhận thức về giá trị của nông sản hữu cơ ở nước mình còn thấp. Mọi người chưa hiểu hữu cơ là gì, rau củ quả hữu cơ có khác gì với rau củ quả thường ngoài chợ, và chưa có thói quen tìm mua thực phẩm hữu cơ. Trong khi đó, nhóm người ngoại quốc và người có thu nhập cao là những người sớm hiểu được điều này và có sẵn thói quen sử dụng sản phẩm hữu cơ. 

Một lý do nữa là sản phẩm hữu cơ trong giai đoạn đầu có giá khá cao. Để sản phẩm được chứng nhận hữu cơ, người canh tác phải bỏ ra rất nhiều công sức và chi phí, từ chi phí vật tư, chi phí vận hành trang trại, đến chi phí chứng nhận. Vì thế, với giá thành khá cao trong giai đoạn đầu mới thâm nhập thị trường, sản phẩm hữu cơ hầu như chỉ được mua bởi các gia đình có thu nhập khá.

Thú thật, cũng nhờ họ mà tụi này mới có cảm hứng, cố gắng sản xuất, xử lý các khó khăn.

Tuy nhiên, sau Organik Đà Lạt, ngày càng nhiều các nông trại thử nghiệm và thành công trong sản xuất hữu cơ, đạt được chứng nhận quốc tế và trong nước về sản xuất hữu cơ. Ngày càng nhiều người trồng, ngày càng nhiều nông sản hữu cơ được tạo ra, thì giá thành sẽ ngày càng phù hợp hơn với nhiều đối tượng tiêu dùng. 

Hơn nữa, không bao giờ có ai làm bá chủ nông nghiệp hữu cơ được, vì không một đơn vị riêng lẻ nào có thể đảm bảo được sản xuất đủ số lượng, đủ đa dạng, liên tục trong năm. Do đó, một cộng đồng hữu cơ cần phải được tạo thành. Ai ở đâu, khí hậu, thổ nhưỡng thích hợp để nuôi trồng gì thì sản xuất ra cái đó. Ai giỏi khâu nào thì làm tốt khâu đó. Phải tạo thành phong trào hữu cơ, thành cộng đồng, thì mới thành công được.

Tọa đàm giữa Tiến sĩ Nguyễn Bá Hùng – Viện trưởng Viện Kinh tế Nông nghiệp Hữu cơ, chị Tôn Nữ Mộng Hằng – Phó Ban Dự án Nông nghiệp thuộc Liên hiệp HTX Thương mại TP.HCM (Saigon Co.op), và anh Võ Đức Huy – Giám đốc Công ty TNHH Sinh Học Tự Nhiên Phú Quốc (Phú Quốc Biona) cùng chị Nguyễn Thị Ánh Nguyệt – Quản lý Đào tạo Công ty Green Edu.
2) Tại sao nông sản hữu cơ thường có giá thành cao?

Trong nông nghiệp hữu cơ, dù có hiểu về lý thuyết thì khi ra thực tế cũng gặp rất nhiều vấn đề. Đầu tiên, để đạt tiêu chuẩn, vật liệu đầu vào phải đạt chuẩn của OMRI (Organic Materials Review Institute) – chuẩn quốc tế về đầu vào sản xuất nông nghiệp hữu cơ – những thứ vừa hiếm vừa đắt đỏ ở Việt Nam.

Thứ hai là việc không dùng hóa chất trong canh tác, vì thế mà người sản xuất phải mất nhiều thời gian và chi phí cho việc xua đuổi hoặc khống chế côn trùng, bệnh dịch trên cây trồng, vật nuôi, cũng như chế tạo hay sử dụng thuốc kháng côn trùng sinh học.

Ngoài ra, để đạt được chứng nhận, người sản xuất còn phải chuẩn bị rất nhiều hồ sơ, sổ sách, quy trình, đào tạo nhân công, xây dựng khu sơ chế,… Nếu không cố gắng đạt các tiêu chí này để được chứng nhận quốc tế, rất ít khách hàng tin vào chất lượng của sản phẩm. Mình trả phí cao để được cấp chứng nhận cũng vì sự khắt khe của chứng nhận đó.

Hơn nữa, thông thường, mọi người chỉ nghĩ đến việc trả tiền cho chất lượng sản phẩm, tức là trả nhiều tiền cho sản phẩm hữu cơ vì muốn đảm bảo sức khỏe cho riêng mình. Tuy nhiên, giá trị phía sau của một sản phẩm hữu cơ còn nhiều hơn thế. Giá trị đó chính là chất lượng môi trường: sự màu mỡ của đất, sự giàu có của các vi sinh vật, sự đa dạng của hệ sinh thái, sự hạn chế các chất độc hại thải ra không khí và nguồn nước. 

Khán giả hào hứng đặt câu hỏi trong phần Tọa đàm của sự kiện [Green Talk 05] Hữu cơ – Có thể bạn chưa biết.
3) Trong nông nghiệp hữu cơ, tỉ lệ phân vô cơ như NPK hoặc các dòng phân khác là bao nhiêu thì chấp nhận được?

Mọi người thường hay nghĩ bón phân hữu cơ không năng suất bằng bón phân hóa học. Tuy nhiên, thực tế là khi chúng ta bón phân hữu cơ tới năm thứ ba, thứ tư, năng suất cây trồng sẽ trở lại như khi dùng phân hóa học. Cây trồng hữu cơ phát triển cân đối, chất lượng tốt.

Trong nông nghiệp hữu cơ, phân bón có nguồn gốc hóa học không được sử dụng. Chỉ phân có nguồn gốc từ động vật, thực vật, nguồn gốc sinh học mới được cho phép, và phân này phải có chứng nhận OMRI. Tiêu chuẩn hữu cơ EU (châu Âu) yêu cầu hàm lượng đạm/ha/năm không quá 170N. Trong phân, tiêu chuẩn EU yêu cầu phân có nguồn gốc động thực vật có hàm lượng đạm dưới 4, còn USDA thì cho phép trên 4. Những chi tiết này chúng ta cần tìm hiểu rõ để áp dụng cho từng tiêu chuẩn.

3) Có cách nào làm cho chứng nhận rẻ hơn không?

Nếu nông sản chỉ phục vụ thị trường trong nước, không ai ép chúng ta lấy chứng nhận quốc tế. Mình lấy các chứng nhận này chủ yếu là để chứng minh cho khách hàng.

Việt Nam cũng có chứng nhận hữu cơ riêng, nhưng hiện ít người dùng. Lòng tin của người tiêu vào chứng nhận này không có. Ngoài ra còn có PGS – Hệ thống đảm bảo cùng tham gia dành cho các hộ nhỏ lẻ liên kết và giám sát chéo lẫn nhau được các dự án phi chính phủ áp dụng.

Với các chứng nhận quốc tế, cơ quan chứng nhận tiến hành thanh tra rất chặt chẽ. Chính điều đó tập cho nhà sản xuất phải nghiêm khắc với chính mình, phục vụ khách hàng đàng hoàng hơn, niềm tin của người tiêu dùng được củng cố hơn. 

Nếu mình cho người tiêu dùng biết được quá trình canh tác của mình như thế nào, khách hàng của mình tin tưởng và mua hàng, thì chứng nhận không cần thiết nữa.


Ghi chú từ Phần Hỏi – Đáp với anh Võ Đức Huy – Giám đốc Công ty TNHH Phú Quốc Biona

Vì sao anh quyết tâm làm nông nghiệp hữu cơ và gặp những khó khăn gì khi theo đuổi nông nghiệp hữu cơ?

Sau một thời gian dài đi khắp các tỉnh từ Bắc tới Nam thì mình nhận ra bà con mình làm nông nghiệp phun thuốc nhiều quá, chất hóa học nhiều quá, đất bây giờ toàn là “đất chết”. Cơ duyên xảy đến khi mình xuống Kiên Giang, ở đây có nghề trồng tiêu và có giống tiêu Phú Quốc rất ngon. Thế là mình tìm hiểu, và bỏ công sức làm vùng trồng tiêu hữu cơ đạt chuẩn tại đây.

Mình là người tay ngang trong ngành, khi bắt đầu không biết gì về tiêu hết. Mình phải tự học hỏi từ cách trồng, thời điểm ra hoa, đậu trái, thu hoạch. Mình mày mò, nghiên cứu quy trình, máy móc (từ máy sấy, máy sàng, bao bạt),…. Có khi mình phải tới tận nơi để xem có phải inox 304 không vì sợ bị lừa.

Giai đoạn năm 2015, đi tìm phân thật, phân tốt rất khó khăn. Thị trường vật tư nông nghiệp hỗn loạn, có những loại trên nhãn ghi là OMRI nhưng test ra không phải. Lúc đó mình không có thầy, không có chuyên gia hướng dẫn, nên phải tốn khá nhiều tiền cho những bài học để đời về nông nghiệp hữu cơ. 

Mà làm hữu cơ thì phải rất là cẩn trọng. Mình lấy đất khắp Kiên Giang đi xét nghiệm để chọn ra vùng thích hợp. Mình liên kết với nông dân, vừa đầu tư vào cho họ, hướng dẫn quy trình họ, vừa phải giám sát họ để đảm bảo chất lượng đầu ra. Mình còn phải để ý các hộ bên cạnh vùng trồng của mình có xịt thuốc không, nguồn nước gần đó có bị nhiễm hóa chất không.

Hàng làm tốt rồi, có chứng nhận rồi, mình đem xuất khẩu. Nhiều khi nghĩ cũng buồn vì người Nhật làm ra sản phẩm ngon nhất cho người dân nước họ, Phú Quốc Biona lại bán hàng ngon cho nước khác. Nhưng mình hiểu tâm lý người Việt thường thích hàng nước ngoài hơn, chưa hiểu nhiều về giá trị sản phẩm nông nghiệp hữu cơ, nên hàng mình đi nước ngoài để có uy tín rồi 2 năm sau về thị trường nội địa phục vụ bà con.

Đợt Covid này doanh nghiệp cũng điêu đứng chứ. Nhưng mình vẫn tiếp tục làm, tiếp tục lấy chứng nhận hữu cơ.

Làm hữu cơ cực nhưng mà vui. Mình coi việc làm nông nghiệp hữu cơ có ý nghĩa như là làm từ thiện vậy. Làm nông nghiệp hữu cơ bảo vệ sức khỏe con người – bà con không bị ung thư, đất không chết nữa, không gây hiệu ứng nhà kính. Từ hồi canh tác hữu cơ, chim chóc về vùng trồng tiêu của mình ngày càng đông, mình còn treo thưởng cho nông dân không bắn chim nữa. 

Nhiều người gọi mình là “ông Huy ngang tàng”, nhưng thật ra là mình làm gì cũng xông xáo, hết mình. Làm nông nghiệp hữu cơ quan trọng là có cái tâm, có tinh thần, có sức trẻ. Mình sẵn sàng chỉ các bạn trẻ làm nông nghiệp hữu cơ để nông nghiệp Việt Nam mình phát triển. Cái gì nước ngoài làm được, thì Việt Nam làm được.

Khán giả, khách mời và ban tổ chức cùng giơ 3 ngón tay để tạo thành chữ ‘W’ trong từ ‘We – Chúng tôi’, hướng về một cộng đồng nông nghiệp hữu cơ vững mạnh.

Sự kiện [Green Talk 05] Hữu cơ – Có thể bạn chưa biết kết thúc trong những cái bắt tay thân tình, những nụ cười, và những mối nhân duyên mới. Group Facebook Làng hữu cơ cũng xuất hiện thêm nhiều gương mặt. Tất cả mọi người tham dự đã tham gia và chia sẻ với rất nhiều tâm huyết. Hẳn, một cộng đồng hữu cơ, một phong trào hữu cơ tại Việt Nam đã và đang hiện hữu, và sẽ ngày càng phát triển với sự chung tay của mọi người.


Green Talk là chuỗi sự kiện do đội ngũ VCA (Cộng sự Chuỗi giá trị) thuộc Green Edu tổ chức, nhằm thay đổi và nâng cao nhận thức của người trẻ về nông nghiệp. Đồng thời, chương trình cũng kết nối và chia sẻ kiến thức đến những người đam mê nông nghiệp.