Đây là chia sẻ của chị Đỗ Phan Hoàng Sương – CEO DalatFOODIE trong phiên tọa đàm Green Talk 10, diễn ra vào sáng 21.11.2020 tại Nhà Văn hóa Thanh niên TP.HCM. GREEN TALK 10: “NÔNG NGHIỆP CẦN – NGƯỜI TRẺ, BẠN Ở ĐÂU?” đã mở ra những hướng đi thực tế cho bất kỳ bạn trẻ nào quan tâm đến ngành nông nghiệp.

Khai thác tiềm năng nông nghiệp chính là ưu tiên số một của Việt Nam, theo khuyến cáo của ông Sergiy Zory – Phụ trách báo cáo “Việc làm của Tương lai” được biên soạn gần đây bởi Ngân hàng Thế giới. Nông nghiệp là ngành tuyển dụng lao động nhiều nhất Việt Nam với 20 triệu nông dân, chiếm 40% tổng số lao động cả nước (World Bank, 2019). Đặc biệt, các nhóm ngành như trồng và đóng gói hoa, trồng và chế biến rau quả, chế biến thủy sản vừa có khả năng tạo ra nhiều việc làm, vừa có mức hấp dẫn đầu tư rất cao (International Finance Corporation, 2014). 

LÔI KÉO NGƯỜI TRẺ VÀO NÔNG NGHIỆP

Không chỉ tại Việt Nam mà khắp nơi trên thế giới, dân số nông thôn cũng như lực lượng lao động trong nông nghiệp đang già hóa và có xu hướng giảm dần. Điều này đặc biệt nguy hiểm cho Việt Nam. Nông nghiệp vốn là trụ cột của nền kinh tế Việt Nam, là chìa khóa để ứng phó với biến đổi khí hậu.

Bảng xếp hạng 500 Doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam (VNR500) điểm danh nhiều công ty trong chuỗi giá trị nông nghiệp. Một số công ty như Green Feed, Mỹ Lan Group hay Olam đặc biệt chú trọng đào tạo và chăm sóc nhân viên với các phúc lợi đa dạng như: chương trình huấn luyện luân chuyển qua nhiều quốc gia, chế độ lương thưởng hấp dẫn hoặc các hoạt động thể dục, dã ngoại cùng tập thể.

Các bạn trẻ hào hứng tham dự chương trình “Green Talk 10: Nông nghiệp cần – Người trẻ, bạn ở đâu?”

Chị Đỗ Phan Hoàng Sương, CEO DalatFOODE đặt lại câu hỏi cho chương trình: “Những người lớn tuổi hơn đang làm gì để lôi kéo các bạn trẻ vào ngành nông nghiệp?”. Thống kê cho thấy thế hệ sinh từ năm 1995 trở đi có tinh thần tự chủ rất cao, và không có thói quen làm việc cho một công ty lâu dài. Trong trải nghiệm của chị, chỉ cần người sếp thật sự cống hiến hết mình, sẵn sàng quét nhà, chà toilet để nhân sự được nghỉ ngơi, hiểu nhân viên mình có thể và không thể hy sinh những gì, khơi lại được ước mơ của họ, thì tuổi trẻ sẵn sàng cống hiến hết mình cho sự nghiệp chung của công ty và cá nhân các bạn.

ĐAM MÊ, KIÊN NHẪN VÀ HỢP TÁC

Vậy, yếu tố nào là cần thiết để thành công trong nông nghiệp? Đặc thù của ngành nông nghiệp, đặc biệt là nông nghiệp tôn trọng và bảo tồn hệ sinh thái, chính là sự đan xen của những chu kỳ sinh học và chu kỳ khí hậu. Quả ngọt không thể đến tức thì. Thầy Đặng Kiên Cường, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Sinh viên & Quan hệ Doanh nghiệp – Đại học Nông Lâm TP.HCM, chia sẻ rằng bạn trẻ cần xác định cụ thể rằng mình sẽ cần cống hiến ít nhất là 3-5 năm để có thể đứng ở một vị thế khác trên con đường sự nghiệp của mình. 

Khi bạn trẻ đã xác định mình thực sự muốn gì, đã hiểu được vấn đề mình muốn giải quyết, thì kiên nhẫn là chìa khóa của thành công. ThS. Lê Cao Lượng, Giám đốc Kỹ thuật Phân gà Hữu cơ vi sinh BIO-ORGANIC, chia sẻ rằng kết quả của quá trình nghiên cứu sẽ đến cùng với sự kiên trì. Dù là một giải pháp công nghệ, hay là một nguồn doanh thu, với tình yêu nông nghiệp và tư duy sẵn sàng học hỏi, bạn trẻ dù thuộc ngành nghề nào cũng có thể mạnh dạn bắt đầu.

Cùng ngạc nhiên trước những chia sẻ đầy thú vị từ các diễn giả Green Talk 10

Bước đi đầu tiên chính là đi từ thế mạnh của mình. Chị Đỗ Phan Hoàng Sương kể rằng, tuy chị không thể trồng được rau, nhưng chị chỉ cần quan sát là đã biết quy trình vận hành đang hao phí ở đâu, làm thế nào để tối ưu hóa. Góc nhìn thực tế đã giúp chị huy động được vốn để mở rộng cộng đồng thực phẩm hữu cơ dọc đất nước Việt Nam. Tương tự, phần chia sẻ của các bạn trẻ Green Edu về quá trình trải nghiệm nông nghiệp trên đất bạn đã cho thấy rằng người trẻ có thể đóng góp những góc rất riêng cho nông nghiệp. Bằng chính sự sáng tạo, mạo hiểm, khả năng sử dụng công nghệ thông tin và tư duy quốc tế, hơn lúc nào hết người trẻ đang sẵn sàng để mang đến sự bứt phá cho ngành nông nghiệp Việt.

Nằm trong chương trình Liên hoan Tuổi trẻ Sáng tạo TP.HCM lần thứ 11, GREEN TALK 10 được tổ chức bởi Green Edu với sự hỗ trợ nhiệt tình của Trung tâm Phát triển Khoa học & Công nghệ Trẻ – Thành Đoàn TP.HCM. Chương trình hân hạnh có sự góp mặt của ThS. Đặng Kiên Cường – Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Sinh viên & Quan hệ Doanh nghiệp ; Giảng viên chính – Khoa Công nghệ Thông tin; Trưởng Phòng Công tác Sinh viên – Đại học Nông Lâm TP.HCM; Chị Đỗ Phan Hoàng Sương – Founder & CEO DalatFOODIE và ThS. Lê Cao Lượng, Khoa Nông học, Đại học Nông Lâm TP.HCM, Giám đốc Kỹ thuật Phân gà Hữu cơ vi sinh BIO-ORGANIC, Co-founder HTX Lúa Hữu cơ Kiến Bình.

Các khách mời của chương trình “Green Talk 10: Nông nghiệp cần – Người trẻ, bạn ở đâu?” chụp hình cùng phần quà tri ân và quyển sách Những chiến lược sáng tạo về Quản lý rủi ro trong tài chính nông nghiệp và nông thôn do đội ngũ Green Edu chuyển ngữ.

GHI CHÚ TỪ TỌA ĐÀM GREEN TALK 10: NÔNG NGHIỆP CẦN – NGƯỜI TRẺ, BẠN Ở ĐÂU?

Hỏi: Khoa học công nghệ hiện tại có ứng dụng gì trong nông nghiệp? Bạn trẻ nên định hướng nghiên cứu như thế nào để đóng góp cho nông nghiệp Việt Nam?

Câu trả lời từ thầy Cường: Nói về công nghệ, những người truyền cảm hứng tốt nhất là những bạn đã đi thật, làm thật. Câu chuyện của họ sẽ thuyết phục hơn. Từ góc nhìn của thầy, thì chúng ta nên tiếp cận công nghệ ngay từ những thất bại nhỏ nhất. Ở nhà mình có tưới cây hay không, tưới bằng cái gì, trồng hoa hồng có bị sâu không, xử lý thế nào,  trái cây không rửa thì ăn ra sao, đến Ba Mọi (Phan Rang), mình có dám ăn nho tại vườn mà không rửa hay không? Những cái nhỏ như vậy đều xuất phát từ công nghệ. Có công nghệ rồi, vẫn cần có cái tâm của người trồng, người chăm sóc, đưa sản phẩm đến người sử dụng.

Hỏi: Hữu cơ có thực tế không, hay chỉ là phong trào?

Câu trả lời từ thầy Lượng: Các bạn nghĩ sản phẩm có gắn chữ hữu cơ thì tức là hữu cơ có phải không? Nếu là hữu cơ theo chứng chỉ quốc tế thì tại Việt Nam đã có từ năm 2012. Hồi đó là gạo hữu cơ của Tập đoàn Hoa Sữa. Tại sao lại cần chứng chỉ quốc tế thì bởi vì đó là hệ thống truy xuất nguồn gốc, đảm bảo trách nhiệm của người bán với người tiêu dùng, là chứng nhận cho lòng tin.

Ở Đà Lạt có hai người Nhật đến nuôi bò, trồng rau, họ gọi đó là hữu cơ. Tuy không hề lấy chứng nhận nhưng vẫn bán được bởi vì người tiêu dùng tin vào sản phẩm của người Nhật. Trong 10 năm tới, nước ta có thể không cần chứng chỉ nữa, nếu cộng đồng xây dựng được lòng tin với nhau.

Các bạn trẻ hào hứng tham dự chương trình Green Talk 10: Nông nghiệp cần – Người trẻ, bạn ở đâu?
Hỏi: Bạn trẻ nên làm gì nếu muốn khởi nghiệp nông nghiệp?

Câu trả lời từ chị Sương: Sương sẽ kể cho mọi người nghe 1 sự thật, Sương không trồng được cây. Nhưng có lẽ vì Sương mạng Kim, nên chỉ cần quan sát là đã biết vận hành đang hao phí ở đâu, sẽ nhìn thấy cách để giảm chi phí. Mình mạnh mảng nào thì nên làm mảng đó, là cái thứ nhì. Cái thứ nhất là bạn trẻ phải biết mình muốn gì, vì không ai có thể cho bạn cái bạn muốn nếu bạn không biết mục tiêu của mình là ở đâu.

Nếu bạn muốn khởi nghiệp, hãy xác định bạn phải có năng lực quản lý, có kế hoạch tổng quát, bạn mới có thể kêu gọi được nhiều người đi theo bạn. Hãy phát triển về tư duy. Học nghiêm túc, đặc biệt là các môn chuyên ngành, bởi vì Sương cho rằng nếu học đã không nghiêm túc thì làm sao có thể làm việc nghiêm túc. Sinh viên năm 3, năm 4 nên tập trung học, tham gia tình nguyện và đi làm thêm để va chạm, nên thử thách bản thân bằng cách xin vào những nơi có yêu cầu cao.

Đã khởi nghiệp rồi thì càng cần phải học. DalatFOODIE mong muốn đi đến đâu là sẽ mở rộng cộng đồng sản xuất và tiêu dùng sản phẩm hữu cơ tới đó. Mình phải thật sự hiểu thị trường và khách hàng thì mới có thể đặt hàng lại cho nông dân. Đặt hàng xong chưa đủ, phải trau dồi kiến thức, làm bao bì như thế nào cho “sang chảnh” đủ phù hợp với giá trị khách hàng bỏ ra. Một củ cà rốt  phải biết tạo ra 10-20 sản phẩm cho thị trường. DalatFOODIE ngoài mô hình cửa hàng rau quả tươi sống, còn có không gian trải nghiệm salad, nước ép. Nhờ món nước ép đó mới gọi được vốn từ Intracom.

Sản phẩm của bạn tốt mà bạn không thể nói lên được câu chuyện của nó thì không thể đến được với khách hàng. 70% còn lại là vận hành. Nếu bạn không có kiến thức về tài chính, về vận hành, thì những câu hỏi như chiết khấu thế nào cho đại lý, bao nhiêu chi phí cho marketing thì phù hợp, có cần thay lao động trực tiếp bằng máy móc hay không, làm sao bạn có thể trả lời?

Nông nghiệp cần người trẻ ở trên mặt đất. Hiện nay, nhiều bạn chỉ cần trồng được một cái cây hữu cơ đã bay lên trên trời ở rồi. Chúng ta cần sống thực tế hơn, đo lường tất cả. DalatFOODIE đo lường từ trải nghiệm của khách hàng đến trải nghiệm của nhân viên. Định kỳ hằng tháng các nhân viên đều được đánh giá cảm nhận của họ trong tháng vừa qua tại DalatFOODIE, đánh giá họ đã phát triển được bao nhiêu phần trăm. Số liệu là chìa khóa để tối ưu hóa. Làm nông mà xin tiền bố mẹ thì không khó. Nhưng để xin được bên ngoài đầu tư thì bạn cần làm thật, có số liệu thật.

Tọa đàm “Green Talk 10: Nông nghiệp cần – Người trẻ, bạn ở đâu?”
Hỏi: Công việc nông nghiệp cần gì từ người trẻ?

Câu trả lời từ thầy Cường: Đại học Nông Lâm là đại học lâu đời nhất cả nước. Có thể thấy nông nghiệp là chiến lược phát triển bền vững, lâu dài, nên nước ta mới đặt nền móng xây dựng ngành này đầu tiên. Các bạn trẻ ở đây sẽ tác động đến tương lai của nông nghiệp nước nhà.

Nông nghiệp đòi hỏi cần hy sinh, cống hiến nhiều. Các ngành khác so ra thì có độ sướng nhiều hơn. Nông nghiệp cần đam mê và phải dấn thân. Kỹ sư nông nghiệp phải xuống ruộng, gần gũi với bà con, phải có tố chất của bà con nông dân.

Như trong các chiến dịch Mùa Hè Xanh, Sinh viên Nông Lâm là chịu thương chịu khó nhất. Các địa phương thường đặt hàng sinh viên Nông Lâm, Nông nghiệp 1 trước, vì những việc như nạo vét kênh mương, vệ sinh môi trường, sinh viên Nông Lâm sẵn sàng lột giày nhảy xuống hoàn thành công việc.

Làm ngành nông nghiệp, thành công đến chậm hơn nhưng cũng bền vững hơn. Tại Nông Lâm có khá đông sinh viên đến từ ngoại thành. Nhiều bạn mong muốn học xong về hỗ trợ địa phương, giúp ba mẹ đỡ khổ. Nhưng sau 4 năm đại học, phần đông quen nếp sống Sài Gòn, hoặc thấy ở xa quê vẫn cống hiến được. Các bạn đa phần làm các mảng như thống kê, khảo sát, thí nghiệm, marketing, sales. Cuộc sống vẫn ổn định, lương vẫn cao, nhưng niềm đam mê nông nghiệp giảm dần. Vậy nên, nếu bạn muốn đi theo ngành nông nghiệp, hãy xác định cụ thể phải cống hiến, hy sinh ít nhất 3-5 năm thì sau này sẽ có thể đứng ở một vị thế khác.

Tọa đàm “Green Talk 10: Nông nghiệp cần – Người trẻ, bạn ở đâu?”
Hỏi: Hiện nay farmstay (du lịch, nghỉ dưỡng tại nông trại, nông thôn) đang là xu hướng. Chị Sương nghĩ như thế nào về mô hình này, đặc biệt là khi có nhiều người đã thất bại?

Câu trả lời từ chị Sương: Khi nghĩ đến farmstay, đầu tiên là khoản đầu tư nhà nghỉ (bungalow), chi phí đó là bao nhiêu, khấu hao trong bao lâu? Bạn cần thử đặt mình là khách hàng, mình tới đó để trải nghiệm gì, cần những dịch vụ, sản phẩm gì xung quanh trải nghiệm đó? Một ví dụ nhỏ từ một người bạn của mình cũng làm farmstay trong một vùng hẻo lánh. Khi cần bàn chải đánh răng hoặc vật dụng cá nhân của phụ nữ, thì liệu hệ sinh thái xung quanh có đáp ứng được nhu cầu khách hàng hay không? Chi phí đầu tư cơ sở vật chất ra sao? Chi phí duy trì và chi phí có được khách hàng sẽ tốn bao nhiêu tiền?

Nhiều người đầu tư xong và từ bỏ. Nếu bạn không có kiến thức về dòng tiền, không thể vẽ chi tiết lên giấy thì đừng bắt đầu. Bởi vì khi tiến hành, chi phí phát sinh 30-50% là bình thường. Bạn cần mô tả chi tiết công việc cho từng vị trí, thì mới hy vọng kiểm soát được chi phí cho từng quy trình.

Câu trả lời từ thầy Lượng: Một hướng bền vững để phát triển farmstay là xây dựng chỗ nghỉ ngay tại một nông trại đã có sẵn đặc sản, nông sản. Đó mới là nền tảng cho người ta tới trải nghiệm. Nếu chỉ đơn thuần tìm một khu đất rồi xây nhà nghỉ lên thì sẽ không đủ chi phí nếu vắng khách. Hiện nay, thầy Lượng có một dự án chuyên kết nối các farmstay với nhau trong dự án Green Heart. Những bạn hiểu về nhu cầu du lịch sẽ hỗ trợ đào tạo và truyền thông cho toàn mạng lưới.

Ngoài ra, bạn trẻ cũng nên nghiên cứu các tiêu chuẩn quốc tế về ngành nghề mà mình lựa chọn. Ví dụ, farmstay thế giới có những dịch vụ gì? Các khách hàng đã quen du lịch ở những nước khác sẽ trông đợi gì ở một địa điểm tại Việt Nam? Khi mình nhìn xa hơn, con đường  mình đi sẽ rộng mở hơn.

Tọa đàm “Green Talk 10: Nông nghiệp cần – Người trẻ, bạn ở đâu?”
Hỏi: Từ ví dụ của cây tiêu, từng được mệnh danh là vàng đen nhưng sau đó đã rớt giá thê thảm, làm sao để chúng ta bảo đảm đầu ra, xây dựng tiêu chuẩn và thương hiệu cho nông sản?

Câu trả lời từ chị Sương: Với Sương, thương hiệu là một cái hiệu mà người ta thương. DalatFOODIE luôn chú trọng đến consumer (người dùng cuối) không chỉ customer (người mua hàng). Mục tiêu của DalatFOODIE là đến năm 2025 trở thành top-of-mind brand (thương hiệu đầu tiên được khách hàng nghĩ tới) trong phân khúc thực phẩm cho trẻ em. Mình không có tiền đánh mass thị trường thì mình phải xác định rõ phân khúc khách hàng của mình, phải hiểu họ rõ nhất nhu cầu thực tế của họ.

Xây dựng thương hiệu cũng là 70% vận hành. Nhìn vào cửa hàng cũng là một điểm chạm, nhắn tin cũng là điểm chạm. Mình cần tinh tế trong từng tiểu tiết, trân trọng từng con người trong từng khâu của sản phẩm. Ví dụ, tại DalatFOODIE, các bạn bán hàng cho khách không được để móng tay đen, và trên mỗi thùng giấy đựng rau đều có ghi “Anh shipper ơi, rau quả mong manh dễ dập lắm, anh nhẹ tay nhé.” Mình không chăm chút cho nhân viên thì làm sao họ chăm chút cho sản phẩm?

Nhiều khách hàng của DalatFOODIE thật sự đã trở thành chị em, trở thành đối tác. Khi bài post về đợt Sương lên Shark Tank bị ném gạch trên mạng xã hội, Sương chưa kịp lên tiếng thì khách hàng của mình đã lên bênh giùm mình rồi.

Câu trả lời từ tọa đàm: Tại nhiều nước, ngành nông nghiệp không chỉ học về kỹ thuật, mà còn học về đàm phán, xây dựng chuỗi giá trị. Kể cả trong kỹ thuật mình cũng phải linh hoạt để nông dân có thể dễ dàng áp dụng. Ví dụ, nếu bà con chưa thể chiết xuất chất trừ sâu từ hạt bình bát theo hướng công nghiệp, thì mình hướng dẫn cách xay hạt ra rồi ngâm rượu trắng để phun cũng là một cách để sản xuất an toàn hơn.

Xuyên suốt chuỗi giá trị, mỗi người đều có một góc nhìn, một chỗ đứng. Nếu bạn đang làm trong ngành ngân hàng, hãy hỏi mình có thể tạo ra gói vay với các điều kiện về thời gian hay thế chấp phù hợp với vụ mùa của người nông dân hay không? Nếu mình là một viên chức nhà nước, mình có thể hỗ trợ gì cho nông nghiệp? Còn đối với một sinh viên bình thường, mình có thể gõ tên các đặc sản, vùng trồng địa phương lên Google Maps để người dùng trong và ngoài nước có thể tìm đến được hay không ? Hoặc như một khán giả của chương trình vừa giới thiệu 2 website hỗ trợ nông dân xuất khẩu là www.tfocanada.ca www.finnpartnership.fi, các bạn trẻ biết tiếng Anh sẽ là cầu nối đưa nông sản Việt Nam ra thế giới.

Khán giả đặt câu hỏi tại chương trình “Green Talk 10: Nông nghiệp cần – Người trẻ, bạn ở đâu?”

Một câu chuyện vui cười về 2 ngã tư ở 2 đất nước khác nhau được khách mời chia sẻ tại chương trình như sau.

Ở đất nước thứ nhất, người đầu tiên đi ngang qua ngã tư vắng vẻ không nhà cửa, nghĩ ra rằng mình nên mở một cây xăng. Cây xăng làm ăn rất phát đạt. Người thứ hai đi ngang qua thấy nhiều người dừng lại đổ xăng mà không có tiệm bán thức ăn, nên đã mở một hàng ăn. Người thứ ba đi qua và mở một quán nước. Đến người thứ tư mở một nhà nghỉ. Và cả 4 người đều ăn nên làm ra.

Tại đất nước thứ hai, cũng có một người đầu tiên đi ngang qua ngã tư vắng vẻ không nhà cửa, và cũng mở một cây xăng. Cây xăng này cũng làm ăn rất phát đạt. Người thứ hai đi ngang qua thấy nhiều người dừng lại đổ xăng nên quyết định mở thêm một cây xăng thứ hai. Người thứ ba và thứ tư cũng mở cây xăng tương tự. Và cả 4 cây xăng đều rớt giá.

Hơn bất kỳ ngành nào khác, ngành nông nghiệp cần có sự kết nối cộng hưởng, cộng sinh. Muốn đi nhanh thì đi một mình, muốn đi xa thì chúng ta phải đi cùng nhau. Con đường rất xa nhưng đầy quả ngọt.

Green Talk là chuỗi sự kiện do đội ngũ VCA (Cộng sự Chuỗi giá trị) thuộc Green Edu tổ chức, nhằm thay đổi và nâng cao nhận thức của người trẻ về nông nghiệp. Đồng thời, chương trình cũng kết nối và chia sẻ kiến thức đến những người đam mê nông nghiệp.

Mời bạn đọc thêm các bài viết về chuỗi sự kiện Green Talk

Hoặc nghiên cứu các tài liệu về nông nghiệp tại đây: