Đây là chia sẻ của TS. Trần Tấn Việt – khách mời Green Talk 09 cho câu hỏi: Nhà tuyển dụng cần gì ở nhân lực trong ngành nông nghiệp? Green Talk 09: “Nông nghiệp cần – Người trẻ, bạn ở đâu?” do Green Edu tổ chức sáng 12/11/2020 tại Đại học HUTECH TP.HCM.

Người trẻ không mặn mà với nông nghiệp?

Nông nghiệp vẫn là ngành trọng điểm tạo ra lương thực và sinh kế trong tương lai nhưng người trẻ lại không “mặn mà”. Theo World Bank, nông nghiệp dự kiến nuôi sống 9,7 tỷ người vào năm 2050. Ở Việt Nam, nông nghiệp tạo việc làm cho khoảng 42% lao động, đóng góp 16,23% GDP (Tổng cục thống kê, 2017). Thế nhưng, nhiệm vụ quan trọng này đang đặt trên lưng thế hệ nông dân cũ – “thế hệ ông bà, cha mẹ”. Những đứa con của họ – những người trẻ – hoặc chọn những ngành học không vướng bận ruộng đồng như marketing, IT, nhân sự, kiểm toán… hoặc rời quê vào thành phố tìm cơ hội mới. Trong vòng 5 năm (2012-2017), lao động nông nghiệp trong độ tuổi dưới 35 giảm 11%. “Trong những chuyến du ký về miền quê, chúng tôi chỉ thấy những người nông dân già trên đồng ruộng,” đại diện Green Edu chia sẻ.

Không mặn mà vì các bạn trẻ chưa nhìn thấy tiềm năng đóng góp trong nông nghiệp. Trong cuộc khảo sát nhỏ tại Green Talk 09, khi nhắc đến nông nghiệp hầu hết sinh viên nghĩ về “nông dân” và “làm ruộng”. Tuy nhiên, để vận hành một trang trại, ngoài nông dân chuyên về sản xuất còn cần nhiều nhân sự trong đa lĩnh vực như quản lý, kế toán, cơ khí, marketing, nhân sự… Ví dụ phụ trách bán hàng là một vị trí quan trọng trong nông trại, quyết định sản phẩm có đến đúng tay người tiêu dùng hay không. “Tại Việt Nam, sản phẩm của các trang trại nhỏ lẻ khó phủ sóng trên thị trường vì vị trí Phụ trách bán hàng do những người không có kinh nghiệm hay tư duy bán hàng kiêm nhiệm,” đại diện Green Edu nói.

Hoạt động làm quen tại Green Talk 09: “Nông nghiệp cần – Người trẻ, bạn ở đâu?”.

Không mặn mà vì các bạn trẻ nghĩ làm nông tiền lương thấp. Duy – cựu tình nguyện viên của một nông trại nói: “Mình có kinh nghiệm về tài chính, du lịch, marketing và thích nông nghiệp nhưng mình sẽ không theo ngành này vì mình thấy không nhận được giá trị khi làm nông nghiệp.” Ông Trần Tấn Việt – Giám đốc công ty cổ phần Nghiên cứu Ứng dụng Mía đường Thành Thành Công có chế độ đãi ngộ hấp dẫn với nhân viên – cho biết bạn sẽ nhận lương cao khi bạn chứng minh được năng lực. “Sau sáu tháng làm việc, chủ tịch Hội đồng quản trị đề nghị tăng lương 20% nhưng tôi từ chối vì công ty đang gặp khó khăn và tôi thấy mình chưa chứng minh được khả năng. Khoảng nửa năm sau, công việc của tôi đem lại hiệu quả rõ rệt, giá đường phục hồi, công ty đề nghị tăng lương gấp đôi,” ông nói.

Anh Lương Văn Tính – người có kinh nghiệm làm việc trong mảng Sales và Trade Marketing của các tập đoàn đa quốc gia và bây giờ là CEO và đồng sáng lập của thương hiệu Trái cây NKN cho biết: Nông nghiệp là câu chuyện dài hơi. Doanh nghiệp phải có tầm nhìn đủ rộng, cuộc chơi đủ lớn để thu hút nhân sự theo mình dù thành công có khi chỉ đến sau 5 năm cống hiến.

Người tham dự đặt câu hỏi trong Tọa đàm “Nông nghiệp cần – Người trẻ, bạn ở đâu?”

Nông nghiệp cần, người trẻ đang ở đây

Tuy nguồn nhân lực trẻ trong ngành nông suy giảm nhưng có xu hướng một nhóm các bạn trẻ giàu kiến thức, kỹ năng tìm hướng đi mới trong nông nghiệp. Làn sóng thực tập nông nghiệp ở nước ngoài để mang về nước tư duy và thực hành nông nghiệp đổi mới đang phổ biến trong thế hệ nông dân trẻ. Ví dụ tính đến cuối 10/2019, có 401.326 thực tập sinh nông nghiệp ở Nhật Bản (Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản). 

Green Edu đang quy tụ những người trẻ này: Thanh Huyền dành hai năm thực tập ở Israel, Hồng Nhung thực tập làm nông trên nước bạn Đài Loan, Ngọc Dung sau một năm làm cô nông dân trên mảnh đất Israel đã tiếp tục xách ba lô lên đường sang Mỹ học về nông nghiệp. Cũng có bạn trẻ như Anh Thư “lăn lộn” khắp các hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới ở Việt Nam để tìm hiểu và yêu quý những nông dân đang hết mình vì nông nghiệp nước nhà. Tất cả họ đang là cộng sự chuỗi giá trị ở Green Edu tâm huyết xây dựng nền nông nghiệp Việt Nam thịnh vượng. Hay như anh Huỳnh Thanh Dư – khách mời Green Talk 09 cũng đã khăn gói sang Israel để trải nghiệm nghề nông và về Đồng Tháp khởi nghiệp trang trại dược liệu Meron Farm cùng với cô bạn quen biết tại đất nước Do Thái.

Nhưng những người trẻ này và cả những sinh viên đam mê nông nghiệp tại Green Talk 09 băn khoăn nhà tuyển dụng đang cần gì ở nhân sự ngành nông? “Chúng tôi không tuyển thủ khoa,” ông Trần Tấn Việt nói. Công ty mía đường do ông làm giám đốc ưu tiên tuyển dụng nhân sự có chỉ số cảm xúc cao, thái độ tích cực, dễ đào tạo hơn là những người có bằng cấp cao. “Chúng tôi tuyển hai nhân sự trình độ lớp 9 và lớp 12, qua đào tạo, giờ họ có thể quản lý phòng sản xuất ong mắt đỏ rất tinh vi,” ông nói. Tính cam kết lại là điều ông Lê Cao Lượng – giảng viên Đại học Nông Lâm đề cao. “Chúng tôi tạo môi trường gắn kết bền vững với người làm và thường ưu tiên tuyển dụng nhân sự địa phương,” ông nói.

Vậy thì nông nghiệp nên hấp dẫn trước để thu hút người trẻ, hay người trẻ cần dấn thân trước để nông nghiệp hấp dẫn hơn? “Đây giống như câu chuyện con gà – quả trứng. Mình nghĩ cần những “chú gà con” dũng cảm dấn thân trước mở đường để khiến nông nghiệp “quyến rũ” hơn, để những người trẻ khác cũng nhìn thấy viễn cảnh tươi sáng của mình trong nông nghiệp,” Anh Thư chia sẻ.

Một số người tham dự cùng khách mời cùng chụp hình kỷ niệm sau chương trình Green Talk 09: “Nông nghiệp cần – Người trẻ, bạn ở đâu?” ngày 12.11.2020.

Để tiếp tục cuộc thảo luận về nhân sự trong ngành nông nghiệp với các khách mời hấp dẫn và cộng đồng trí thức trẻ toàn thành phố Hồ Chí Minh vào sáng thứ bảy 21.11.2020 tại Nhà Văn hóa Thanh niên, hãy truy cập đường link sau:


GHI CHÚ TỪ TỌA ĐÀM “NÔNG NGHIỆP CẦN – NGƯỜI TRẺ BẠN Ở ĐÂU?”

Hỏi: Trên các nhóm Facebook hiện nay đang dấy lên xu thế “bỏ phố về quê”. Liệu các bạn trẻ về quê là do thực sự đam mê, hay trốn tránh áp lực cơm áo gạo tiền?

Câu trả lời từ anh Dư: Dư theo đuổi con đường này, không phải vì muốn cuộc sống chậm. Mình sinh ra trong gia đình cũng có làm nông. Qua chuyến thực tập tại Israel, mình tích lũy được một số tiền và gầy dựng được đội ngũ cùng đam mê. Bọn mình từ Israel về thẳng Đồng Tháp chứ không hề bỏ phố. Đội ngũ Meron Farm muốn cùng nhau xây dựng và mở rộng trang trại. Chính quyền địa phương cũng rất hỗ trợ phát triển mô hình, sản phẩm. 

————————

Hỏi: Nông nghiệp Việt Nam nên phát triển theo hướng nào? 

Câu trả lời từ TS. Việt: Quyển sách “Cách mạng một cọng rơm” rất hay về mặt canh tác tự nhiên, nhưng hiện giờ khi dân số gia tăng, diện tích canh tác ngày càng thu hẹp, thay vì hy vọng là có 5-6 héc-ta để nuôi sống 1 người, chúng ta phải đặt câu hỏi là liệu 1 héc-ta có nuôi sống được 1000 người hay không? Đó chính là nông nghiệp công nghệ cao (NNCNC). NNCNC có nghĩa là sản lượng trên một đơn vị diện tích phải cao. Lấy ví dụ như cây mía, trung bình sản lượng 70 tấn/ha. Đạt 200 tấn/ha là nông dân giàu. Ở Ấn Độ họ có mô hình đạt 500-700 tấn/ha, mà do một người chuyên về IT tạo ra. IT hỗ trợ cho nông nghiệp chính là tương lai. 

Quan trọng hơn là định hướng sản xuất thân thiện với môi trường. Tiêu chuẩn hữu cơ càng ngày càng khắt khe hơn. Sắp tới, họ sẽ cấm sử dụng sản phẩm hữu cơ vi sinh. Họ sẽ yêu cầu cái gì của đất phải trả lại cho đất, không được đem vật liệu như dăm gỗ từ nơi khác đổ vô nữa. Một công ty trong nông nghiệp nên nắm hết những thay đổi này, nên có trung tâm nghiên cứu, không chỉ để ứng dụng mà còn để dự đoán công nghệ, đi trước thời đại.

————————

Hỏi: Hiện nay, phong trào nông nghiệp hữu cơ rất phổ biến. Làm thế nào để lan toả về sản phẩm hữu cơ đến những người xung quanh?

Câu trả lời từ TS. Việt & Th.S Lượng: Trong thực tế, ảnh hưởng to lớn của sản phẩm hữu cơ lên sức khỏe phần lớn là do công tác marketing. Còn bản chất giá tiền của hữu cơ là để bắt nhà giàu chi tiền để tái tạo hệ sinh thái.

Làm nông nghiệp hữu cơ, nếu không có sự hợp lực, mày mò nghiên cứu thì sẽ rất khó, nhưng nếu cả cộng đồng cùng hợp tác, cung cấp được đầu vào (phân, thuốc) phù hợp, thì làm hữu cơ sẽ dễ dàng.

————————

Hỏi: Em làm trong ngành tài chính, có kinh nghiệm trong cả du lịch và marketing. Nhưng nếu làm ở nông trại thì giá trị mà em nhận lại không đủ đối với em. Những người chủ trong ngành nông nghiệp muốn thu hút nhân tài, nhưng có đảm bảo được tiền lương để nuôi họ ăn hằng tháng?

Câu trả lời từ anh Tính và anh Dư: Doanh nghiệp phải có tầm nhìn đủ lớn để nhân tài thấy ở đây họ có thể phát triển, có mong muốn cống hiến. Có thể ở thời điểm hiện tại không thể trả lương cao, nhưng sau 3 năm, 5 năm, 10 năm chúng ta mới có thể thấy quả ngọt. 

Mình chỉ có thể chia sẻ con đường mình đi, chia sẻ suy nghĩ của mình, cho bạn thấy nó thật sự bền vững và có tương lai. Nếu bạn thấy đi được thì cùng tham gia, cùng sử dụng nhiệt huyết tuổi trẻ để làm hết mình, làm được bao nhiêu thì chia ra cùng ăn bấy nhiêu. Nói một cách lý tưởng thì cũng phải có đam mê vậy.

Câu trả lời từ TS.Việt: Tại TTC, chúng tôi có nhân viên sau ít năm làm việc ở đây tích lũy đủ vốn để mua được bốn nền nhà. Khi chúng tôi xây dựng tầm nhìn cho doanh nghiệp, ưu tiên đầu tiên là nâng cao đời sống cho cán bộ công nhân viên, kế tiếp mới là đảm bảo hiệu quả cho nhà đầu tư.

Dù lương cứng có định mức, nhưng chúng tôi có thưởng theo phương pháp Kaizen. Nếu anh tạo ra được giá trị đo đếm được trị giá 100 triệu, thưởng nóng ngay 10 triệu.

Là người đi làm, chúng ta đừng mong được tăng lương mà không có cơ sở. Doanh nghiệp phải chi trả ít nhất gấp 1,5 – 3 lần số lương thực lãnh của ta để chi trả cho văn phòng, điện nước, đào tạo, nhân viên bộ phận nhân sự, phí tuyển dụng… Lúc tôi mới về tiếp quản Trung tâm TTC, sau 6 tháng làm chủ tịch Hội đồng Quản trị đề nghị tăng 20% lương, tôi từ chối. Mới 6 tháng chưa chứng minh được hiệu quả công việc, công ty lại đang khó khăn, đường rớt giá thê thảm. Sau 6-7 tháng nữa, hiệu quả rất rõ, ai cũng thấy, giá đường hồi lại. Lúc này chủ tịch Hội đồng Quản trị bảo tháng này tôi tăng lương gấp đôi cho anh. Chúng ta phải cố gắng chứng minh năng lực của mình, lãnh 6 triệu ít nhất phải tạo ra được giá trị 6 triệu. Làm tốt hơn thì ta có quyền nâng lương.

Ngoài ra, nếu các bạn đầu quân vào các công ty khởi nghiệp, công ty nhỏ, đừng đòi lương cao, tội nghiệp cho người đầu tư. Đầu tư khó có lời, mất thời gian, muốn lợi nhuận cao thì rủi ro cũng phải cao.

————————

Hỏi: Thay mặt cho các bạn trẻ ở Green Talk 09 này, em xin hỏi các nhà tuyển dụng đang cần gì ở nhân sự ngành nông?

Câu trả lời từ ThS. Lượng: Tôi cũng hỗ trợ nhiều công ty tuyển dụng cho nhiều vị trí. Lý do các công ty trong mảng nông nghiệp thường ưu tiên tuyển dụng người địa phương, vì họ cho rằng nếu quê bạn ở đây thì bạn sẽ gắn kết với công ty này lâu dài hơn. Cái cam kết bền vững là cái mà nhà tuyển dụng nào cũng tìm kiếm.

Câu trả lời từ TS.Việt: Tại trung tâm này, chúng tôi tuyển dụng không coi trọng bằng cấp, bảng điểm, không tuyển thủ khoa. Tuyển ai vào cũng phải đào tạo lại ít nhất là 3 tháng. Đào tạo tiếp để trong tối đa 2 năm, nhân viên có kỹ năng về nông nghiệp, kỹ năng quản trị trong nông nghiệp. Nếu chỉ cắm đầu vào kỹ thuật thì ai làm chả được. Nhưng để kiểm soát được dòng tiền, đồng vốn, quản lý được sản phẩm và tài chính thì nhiều trường cũng đào tạo nhưng ra không làm được.

Do đó, Tuyển dụng quan trọng nhất là chỉ số cảm xúc. Quan trọng là bạn có thái độ tích cực, nhạy bén, dễ đào tạo. Ở đây chúng tôi có 2 công nhân trình độ lớp 9 và lớp 12, nhưng có thể quản lý phòng sản xuất ong mắt đỏ rất tinh vi. Các bạn hết mình nghiên cứu, cải tiến. Nếu thuê cử nhân đại học về thì mình trả lương 8 triệu có khi vẫn còn nhom nhỏm tìm công việc khác. Ở đây trả 6 triệu mà các bạn làm bù đầu, càng làm nhiều càng giỏi.

————————

Hỏi: Hiện giờ đang có hai xu hướng phát triển nông nghiệp Việt Nam, một là phát triển thị trường tại chỗ, nông nghiệp cộng đồng, hai là xuất khẩu. Trong bối cảnh mà người nông dân vẫn bị chèn ép giá vật tư đầu vào, không thể chủ động giá sản phẩm bán ra, và chu kỳ hạn mặn, thiên tai ngày càng ngắn hơn, thì tọa đàm nhận định như thế nào về hai xu hướng trên?

Câu trả lời từ TS.Việt và tọa đàm: Thị trường nội địa và thị trường xuất khẩu có thể xem là không có mâu thuẫn. Thị trường nội địa là bước đệm để tiến xa, là nơi đảm bảo dòng tiền cho chúng ta. Khi sản phẩm chưa chất lượng, chúng ta bán trong nội bộ công ty, rồi trong nước. Có trục trặc một chút người ta cũng không chửi. Chúng ta dần hoàn thiện rồi tiến ra thế giới.

Đơn cử như Hasfarm trước đây chỉ bán hoa cắt cành cho nước ngoài chứ không bán trong nước. Trong đợt khủng hoảng trước đây, lúc Nhật không nhập hoa nữa, phải chở đổ hết thì lúc đó họ mới chú ý tới thị trường nội địa. Chỉ trong 1 năm thì doanh thu nội địa ngang ngửa với doanh thu xuất khẩu. Phòng marketing từ việc không quan tâm thì bây giờ chuyển sang đầu tư rất mạnh mẽ cho thị trường trong nước.

Ngoài ra, khi chuỗi giá trị của một sản phẩm tiến ra thế giới, tự động chất lượng của toàn bộ hệ thống trong nước sẽ được nâng lên. Ví dụ, thời hoàng kim của xuất khẩu thủy sản sang Mỹ vào những năm 2000 – 2008 cũng là thời điểm mà năng suất và chất lượng thủy sản tăng lên đáng kể. Để đáp ứng được những yêu cầu của quốc tế không chỉ đòi hỏi chúng ta phải sản xuất tốt hơn, mà còn phải quản lý, phối hợp hiệu quả hơn, nâng cao năng lực của nhà sản xuất cho cả thị trường nội địa.

Còn về việc chèn ép giá, tại sao một công ty nông nghiệp phải kéo theo 6-7 bộ phận như marketing, tài chính, đó chính là vì vấn đề giá cả thì họ sẽ giúp người nông dân xử lý, tính toán là sản xuất, bán ra phải đạt mức nào thì mọi người mới có lời. Nhìn nhiều bộ phận thì tưởng là tốn tiền nhưng thực ra không tốn. Nông dân nếu trồng riêng lẻ chắc chắn sẽ bị ép giá. Thành lập Hợp tác xã cũng là một cách hay để hợp tác với nhau cùng đảm bảo tiêu chuẩn, cùng xác định giá bán đưa ra thị trường. Đối với các tác động của biến đổi khí hậu, giải pháp chúng ta đã có hết rồi, có thể làm được, chỉ là có làm hay không thôi.


Green Talk là chuỗi sự kiện do đội ngũ VCA (Cộng sự Chuỗi giá trị) thuộc Green Edu tổ chức, nhằm thay đổi và nâng cao nhận thức của người trẻ về nông nghiệp. Đồng thời, chương trình cũng kết nối và chia sẻ kiến thức đến những người đam mê nông nghiệp.