Nông nghiệp rất cần đổi mới và chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, các sáng kiến từ các trung tâm nghiên cứu hoặc trường đại học được tài trợ bởi nhà nước thường không thể đến được với đông đảo nông dân hoặc các người dùng cuối. Hầu hết các trường đại học thiếu cả chính sách lẫn nhân sự để quản lý sở hữu trí tuệ một cách hiệu quả. Đại học Thanh Hoa (Tsinghua University) tại Bắc Kinh, Trung Quốc là một thành công ngoại lệ.

Các trường đại học hiện nay thường sở hữu các bản quyền bắt nguồn từ những nghiên cứu do chính phủ tài trợ. Tuy nhiên, khả năng chuyển giao công nghệ và thương mại hóa vẫn còn thấp. Tại Trung Quốc cũng như các nước đang phát triển khác, kể cả khi được tài trợ bởi các đơn vị trong và ngoài nước cho các nghiên cứu về đổi mới trong nông nghiệp, đa số các trường đại học và viện nghiên cứu gặp nhiều khó khăn trong việc tham gia vào quá trình phổ biến và thương mại hóa. Các khung pháp lý về quyền sở hữu trí tuệ, các thỏa thuận chuyển giao quyền sở hữu vô hình và hữu hình cho các đối tác khối công, khối tư nhân hoặc đơn vị quốc tế, còn nhiều lỗ hổng. Năng lực nội bộ của các đơn vị nghiên cứu cũng cần được tăng cường.

Sở hữu trí tuệ hay IP (viết tắt của Intellectual Property) là một khái niệm pháp lý và xã hội tương đối mới ở Trung Quốc. Luật pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ chính thức được đưa ra vào những năm 1980s và liên tục được cập nhật. Đại học Thanh Hoa là một trong các đơn vị dẫn đầu cả nước, sở hữu Văn phòng Sở hữu Trí tuệ Tsingyihua – Tsingyihua Intellectual Property LLP – chuyên quản lý các bằng sáng chế, bí mật thương mại, bí quyết, nhãn hiệu, bản quyền và bất kỳ quyền lợi liên quan đến các tài sản trí tuệ của trường. 

Văn phòng Sở hữu Trí tuệ Tsingyihua

Văn phòng Sở hữu Trí tuệ Tsingyihua (Tsingyihua Intellectual Property, LLP) được thành lập dưới hình thức Công ty Hợp danh Trách nhiệm Hữu hạn từ năm 1984. Từ vai trò ban đầu là phục vụ riêng cho Đại học Thanh Hoa, Văn phòng Tsingyihua đã mở rộng dịch vụ và trở thành một trong những công ty sở hữu trí tuệ toàn diện danh tiếng nhất cả nước. 

Văn phòng Tsingyihua đã đại diện cho các khách hàng toàn cầu của mình trong các vụ kiện quan trọng liên quan đến đăng ký bằng sáng chế, nhãn hiệu và bản quyền, thẩm định lại và chấm dứt hiệu lực của quyền sở hữu. Văn phòng Tsingyihua cũng hỗ trợ xử lý vi phạm, tư vấn pháp lý và thỏa thuận điều khoản hợp đồng. Hiện nay, đội ngũ chuyên viên, luật sư của Văn phòng Tsingyihua còn tham gia đào tạo cho chuyên ngành Sở hữu trí tuệ cho Đại học Thanh Hoa, cũng như được tòa án các cấp giao phó nhiệm vụ xét xử các vi phạm bằng sáng chế.

Quyền và trách nhiệm Sở hữu trí tuệ tại Thanh Hoa

Tại Đại học Thanh Hoa, chính sách của trường về Sở hữu trí tuệ nêu rõ trách nhiệm của từng nhân viên. Bất kỳ nghiên cứu viên nào cũng cần tiết lộ tất cả các kết quả của một dự án đã hoàn thành cho Phòng Hành chính. Phòng Hành chính sau đó sẽ quyết định có nên nộp đơn xin cấp bằng sáng chế hay không. Nếu kết quả nghiên cứu có giá trị thương mại nhưng không phù hợp với các yêu cầu của một bằng sáng chế, kết quả đó sẽ được bảo vệ như một bí mật thương mại.

Khi một công ty hoặc đơn vị bên ngoài tài trợ một dự án nghiên cứu, Văn phòng Sở hữu trí tuệ sẽ kiểm tra hợp đồng kỹ càng trước khi nó được có hiệu lực. Các điều khoản về quyền sở hữu trí tuệ của kết quả nghiên cứu, phân bổ chi phí và doanh thu của bằng sáng chế, cũng như các thỏa thuận khác cần chặt chẽ và đầy đủ. 

Khi một giảng viên hoặc nhân viên của Đại học Thanh Hoa đến làm việc và nghiên cứu tại một đơn vị khác, dù là trong hay ngoài nước, thì bất kỳ bản quyền nào đến từ kết quả của họ cũng phải được chỉ định, toàn phần hoặc một phần, cho Đại học Thanh Hoa, trừ khi có thỏa thuận khác được ưu tiên.

Giảng viên, Sinh viên và Quyền Sở hữu trí tuệ

Theo chính sách của Thanh Hoa, ít nhất 25 phần trăm doanh thu được tạo ra bởi một bằng sở hữu trí tuệ sẽ thuộc về (các) nhà phát minh ra nó, dưới dạng tiền mặt hoặc vốn chủ sở hữu.

Đại học Thanh Hoa không quản ngại nỗ lực để nâng cao nhận thức cho giảng viên và sinh viên về Sở hữu trí tuệ và các chính sách Sở hữu trí tuệ của trường. Mỗi khi nhân viên của Đại học Thanh Hoa ký hợp đồng nghiên cứu với các tổ chức hoặc công ty khác, dù là dưới dạng hợp tác nghiên cứu, hay tài trợ nghiên cứu, Đại học Thanh Hoa đều có sẵn hợp đồng và các quy trình chuẩn. Thanh Hoa còn lập ra một nguồn quỹ riêng để chi trả cho các bằng sáng chế, bao gồm phí nộp đơn, phí kiểm tra, phí đại lý và phí bảo trì trong ba năm đầu tiên từ khi bằng sáng chế được cấp.

Những biện pháp này khiến Đại học Thanh Hoa sở hữu nhiều bằng sáng chế hơn bất kỳ trường đại học nào khác của Trung Quốc. Từ năm 1985 đến năm 2000, Đại học Thanh Hoa đã nộp 1.587 đơn xin cấp bằng sáng chế. Kể từ năm 2001, tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm của số hồ sơ bằng sáng chế của Thanh Hoa là 26%. Năm 2004, Thanh Hoa đã nộp 43 đơn đăng ký quyền sở hữu trí tuệ tại nước ngoài (bao gồm các hồ sơ Hiệp ước Hợp tác Sáng chế, Patent Cooperation Treaty hay PCT). Số lượng bằng sáng chế được cấp cho Đại học Thanh Hoa đã tăng từ 121 lên 537 chỉ trong 5 năm (1999-2004). 

Các trường đại học khác có trình độ quản lý Sở hữu trí tuệ tương tự bao gồm Đại học Bắc Kinh (Đại học Bắc Kinh) và Đại học Công nghệ Trung Quốc. 

Nguồn: Ngân hàng Thế giới. (2012). Hệ thống Đổi mới Nông Nghiệp: Một nguồn tài liệu đầu tư. World Bank Publicatión. Thông tin tổng hợp từ Hộp 5.27 Quản lý sở hữu trí tuệ tại Đại học Thanh Hoa, Trung Quốc.


Các bài viết khác trong Chuyên đề Hệ thống Đổi mới Nông nghiệp: