Chuỗi giá trị là một mô hình diễn tả các hoạt động gia tăng giá trị cho nguyên liệu đầu vào, để tạo thành sản phẩm đầu ra cho khách hàng.

Mô hình chuỗi giá trị cơ bản

Khái niệm “chuỗi giá trị” được phổ biến đầu tiên vào năm 1985 bởi Michael Porter, nhằm đưa ra một góc nhìn mới trong vận hành doanh nghiệp. Một chuỗi giá trị cơ bản gồm các hoạt động chính yếu như Kho vận đầu vào, Sản xuất, Kho vận đầu ra, Tiếp thị, Bán hàng và Dịch vụ, cùng với các hoạt động hỗ trợ như Quản lý nhân sự, Pháp lý, Tài chính, Công nghệ, …

Hình 1: Mô hình chuỗi giá trị cơ bản (Nguồn: Green Edu JSC.)

Mô hình chuỗi giá trị nông nghiệp

Một chuỗi giá trị nông nghiệp thường bao gồm các mắt xích chính như: vật tư đầu vào, vùng sản xuất (trồng trọt, chăn nuôi, v.v.), hệ thống thương lái và chợ đầu mối, nhà máy chế biến, thị trường bán sỉ và bán lẻ. Các cấu phần hỗ trợ gồm các chính sách, gói đầu tư, nguồn nhân lực và công nghệ, …

Hình 2: Một ví dụ của mô hình chuỗi giá trị nông nghiệp cho ngành trồng trọt
(Nguồn: Green Edu JSC.)

Mô hình chuỗi giá trị nông nghiệp thường được các tổ chức phát triển quốc tế như World Bank (Ngân hàng Thế giới), FAO (Tổ chức Nông Lương Liên Hiệp Quốc), ILO (Tổ chức Lao động Quốc tế), GIZ (Tổ chức Hợp tác Quốc tế CHLB Đức), ICA (Liên minh Hợp tác xã Quốc tế), … sử dụng để xác định rằng các gói hỗ trợ phát triển nên được áp dụng cho đối tượng nào, dưới hình thức ra sao, là hiệu quả nhất.

Trong clip dưới đây, ILO giới thiệu cách mà Tổ chức Lao động Quốc tế giúp một hộ nông dân nghèo ở Đông Timor, thông qua phương pháp phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp . Nhận thấy rằng bác nông dân Gil tuy làm việc vất vả mà vẫn không đủ ăn, cô Amivi, cán bộ của ILO, bèn tìm hiểu, phỏng vấn toàn bộ các mắt xích của chuỗi giá trị. Cô phát hiện rằng bác Gil không được tiếp cận nhiều thông tin thiết yếu, ví dụ như cách canh tác hiệu quả hơn, vốn chỉ có ở thị trường cuối. Cô Amivi liền sắp xếp để một nhà phân phối nông sản nhỏ, Erin, bước vào làm cầu nối giữa bác Gil và thị trường, thông qua việc hỗ trợ vật tư đầu vào chất lượng, hướng dẫn cách trồng, và đưa sản phẩm đến người mua. Điều này giúp tăng thu nhập và cải thiện điều kiện làm việc của bác Gil và các hộ nông dân khác.

Clip giới thiệu phương pháp phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp của ILO.
(Nguồn: International Labour Organization Youtube’s Channel)

Chuỗi giá trị sữa của Costa Rica đã ra đời như thế nào?

Costa Rica, một rải đất eo hẹp nối liền Bắc Mỹ và Nam Mỹ, vào những năm cuối của thập niên 40 vẫn còn những cuộc nổi dậy vũ trang đẫm máu giành chính quyền. Trong chính thời kỳ đó, giá thu mua sữa thường xuyên trồi sụt, khiến cho nhiều trang trại lao đao. Sữa là một mặt hàng dễ hư hỏng. Người nông dân bị buộc phải bán dù có lỗ bởi vì không thể bảo quản sữa được lâu. Giá vật tư đầu vào cũng bị định đoạt bởi các nhà cung cấp.

Vào năm 1947, một nhóm gồm 25 nông dân nuôi bò đã cùng nhau lập ra hợp tác xã Dos Pinos, nhằm yêu cầu giá cả chính đáng hơn cho cả vật tư đầu vào và sữa đầu ra. Trong 4 năm đầu, hợp tác xã này chỉ có thể tập trung vào cung cấp thức ăn chăn nuôi cho các trang trại thành viên, nhằm giảm giá thành sản xuất. Đến năm 1951, Dos Pinos mới tích lũy đủ vốn để xây nhà máy tiệt trùng và đóng chai đầu tiên, góp phần bao tiêu đầu ra cho nông hộ.

Từ năm 1953 đến nay, Dos Pinos không ngừng mở rộng danh mục sản phẩm, gồm kem, sữa bột, bơ, … Song song đó, các vùng sản xuất tập trung ở mỗi miền đất nước cũng được hình thành, hệ thống phân phối gồm cửa hàng, siêu thị được phát triển, không chỉ trong nước, mà còn tiến ra khu vực, thông qua việc thu mua, sát nhập các công ty sữa nước ngoài. Đến nay, từ 25 nông dân ban đầu, Dos Pinos đang thu mua sữa từ hơn 1.400 nhà sản xuất liên kết trên toàn quốc, có hơn 5.000 nhân viên trong khu vực, và hằng năm chế biến hơn 85% lượng sữa của toàn Costa Rica.

Clip quảng cáo kem Krunchy của Dos Pinos trong thập niên 70. (Nguồn: Youtube)

Costa Rica vốn được biết đến như một trong những đất nước cam kết phát triển xanh mạnh mẽ nhất của toàn Châu Mỹ, và câu chuyện của Dos Pinos cũng không là ngoại lệ. Tất cả các nhà máy của Hợp tác xã Dos Pinos, tức Hợp tác xã Hai Cây Thông, đều được chứng nhận tiêu chuẩn môi trường danh giá ISO 14001. Để làm được điều này, không chỉ nhân viên nhà máy, mà các nông hộ sản xuất sữa cũng thường xuyên được đào tạo và khích lệ để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Năm 2019, Dos Pinos đóng góp khoảng 2% vào tổng GDP của Costa Rica, và lượng tài sản của hợp tác xã này được sở hữu bởi hơn 2.000 thành viên, trong đó có khoảng 1.500 là các nông dân, trên 80% chỉ sở hữu trang trại nhỏ hoặc vừa.

Trong hơn 50 phát triển của mình, các hộ nông dân của Dos Pinos đã nối dài chuỗi giá trị, từ chỉ đơn thuần cung cấp sữa tươi, đến chế biến, phân phối và cả các dịch vụ khác – góp phần mang đến những giá trị thiết thực không chỉ cho người nông dân và khách hàng, mà còn cho cả môi trường sống.

Tài liệu tham khảo:

Evans, M. (2012). The Delicious History of Dos Pinos, Costa Rica’s Dairy Brand of Choice. Theo https://news.co.cr/the-delicious-history-of-dos-pinos-costa-ricas-dairy-brand-of-choice/10971/, truy cập ngày 07/05/2020.

Hợp tác xã Sản xuất Sữa Dospinos: https://www.cooperativadospinos.com/.

Martinez-Piva, J. M., & Zúñiga-Arias, G. (2014). Economic Integration and Value Chain: Case study from Central America Dairy. Global value chains and world trade: Prospects and challenges for Latin America. Santiago: ECLAC, 2014. LC/G.2617-P. p. 163-183.

Porter, M. E., & Advantage, C. (1985). Creating and sustaining superior performance. Competitive advantage, 167, 167-206.